Urartu Tarihi

Urartu Tarihi

previous arrow
next arrow
Slider

Urartu Tarihi

Urartu Kültür Rotası, Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan ve Urartu Medeniyeti’nin kalbi olan Van Gölü çevresindeki yürüyüş ve bisiklet güzergahlarının 3 bölümünden oluşmaktadır.
Eşsiz metal işçiliği ve etkileyici surlarıyla ün salmış savaşçı bir ulus olan Urartu Medeniyeti’nin bir zamanlarki merkezi olan bu topraklarda yer alan rota, bu medeniyete ait sit alanlarını birbirine bağlayarak onların başarılarını kutlar niteliktedir.

Korkusuz Urartu savaşçılarının, kaleleri arasındaki güzergahlarda atlı arabalarıyla devriye gezdiği zamanlara doğru adım adım ilerleyeceksiniz. Urartular’ın ardından gelen çok sayıda farklı uygarlığa ait manastır, cami, mezar ve kaleleri, kızıl-kahve volkanik taşları veya bazen de kireçtaşı ya da granitlerinden ayırt etmek mümkündür.

Aşağıda, Urartu Krallığı ve onun ardından gelip, Van Gölü çevresinde hüküm sürmüş diğer topluluklara dair bilgileri bulabilirsiniz.

Urartu, Küçük Asya’da, Karadeniz’in güneydoğusu ile Hazar Denizi’nin güneybatısına merkezlenmiş eski bir krallığa verilen isimdir. Bugün, bu bölgenin sınırları Ermenistan, Türkiye’nin doğusu ve İran’ın kuzeybatısında kalmaktadır. M.Ö. 13.yy’den kalma Asur kaynaklarında da belirtildiği üzere, Urartu Krallığı, M.Ö. 9. ve 8. yy’de önemli bir güçe sahiptir fakat, 7. yy’de Med istilası ile yenilgiye uğramıştır.

Urartular, kendilerine Biani demişlerdir ve başkentleri de bugünkü Van, Tuşba olmuştur. Urartu harabelerinin çoğu, Türkiye’nin Van ve Çıldır Gölleri, İran’ın Urmiye Gölü ve Ermenistan’ın Sevan Gölü etrafında bulunmuştur. Bunlara ileve olarak biraz daha batıda kalan birkaç sit alanı daha vardır. Asurlular, M.Ö. 1275’den 840’a kadar, Mezopotamya Ovası ve Toros Dağları arasında bulunan ve Uruatri veya Nairi ülkeler topluluğu olarak bilinen birçok küçük devleti yağmalamış veya ele geçirmişlerdir. M.Ö. 840’dan sonra, bu devletlerin bir araya gelmesiyle oluşan Urartu Krallığı, buradaki dağları mesken tutmuş ve komşularına savaş açmışlardır. Urartular, Asur ve Hititler’inki ile benzerlikler taşıyan kendi kültürlerini yaratmışlardır; çok tanrılı Pantheon’un olduğu devlet dini de bu dönemde doğmuştur. Önceleri Asurca kullanan Urartu dilleri, kil tabletler ve taşların üzerine yazılmış çivi yazısı ile Urartular’ın faaliyetlerini kayda geçmiştir. Urartu dili, erken dönem bir Hint-Avrupa dili olan Hurrice ile ilişkilendirilmiştir.

Bugün dahi görülebilen Urartu başarıları genelde yapılarda, heykel ve oymacılık ile metal işçiliğinde olmuştur. Öncelikle, güzergah, sınır ve kentleri kontrol etmek amacıyla yeni binalar yapılmış veya var olanları geliştirilmiştir. Daha sonraları ise, daima tahkimat duvarları olan saraylar, tapınaklar ve konutlar inşa edilmiştir. Bunların çoğu tepelerin üstünde, kimisi Van Gölü’ne bakar halde, kerpiç yapılarla taçlanmış geniş taş bloklardan oluşmaktadır. Topraktan yapılmış büyük cilalı küplerde kışın veya kuşatma altındayken kullanılmak üzere erzak bulunurdu. Yazıtların bulunduğu kabartmalı çerçevelerde, yollarındaki önemli noktalar belirtilmiştir. Genelde boğa veya aslanlarla birlikte tasvir edilen Tanrılarını gösteren basalt rölyef heykeller, gücü temsil etmektedir. Değerli metalleri işleyerek kemerler, kalkanlar, gemiler ve hayvan veya insan figürleriyle süslenmiş mücevherat yapmışlardır. Binalar, metal işçiliği, özellikle demir dökümü ve seramik yapımı büyük miktarlarda ağacın tüketilmesine ve orman örtüsünün azalmasına sebep olmuştur. İlk kral olan Sarduri’den (M.Ö. 840) itibaren tüm kralların sırası iyi bilinmektedir ve krallığın kapsadığı alan da yazıtlardan anlaşılmaktadır. İlk sulama projesi, Van’daki başkente 45 km’lik uzaklıktan taze su getiren Menua Kanalı olmuştur. Daha sonraları başka kanallar da yapılmıştır.

Van Kalesi’ndeki bir yazıta göre, Menua’nın oğlu Arghisti (M.Ö. 780-756) ve torunu II. Sarduri (M.Ö. 755-735) zamanlarında krallık Halep’e doğru genişlemiştir. Kuzeyde ise, Kolhis halkıyla karşılaşıncaya dek Aras Nehri’ne kadar yayılmıştır. Ancak, II. Sarduri zamanında Asurlular saldırıya geçmiş ve M.Ö. 735 yılında Van/Tuşba Kalesi kapılarına kadar gelmişlerdir. Yeni kral Rusa’nın (M.Ö. 735-713) güneydeki müttefikleri onu yalnız bırakarak Asurlular’a katılmıştır. Kafkaslar’dan göçebe bir topluluk olan Kimerler, krallığı kuzeyden istila etmiş ve Rusa’yı krallığın merkezine doğru geri çekilmeye zorlamışlardır. Asur kralı II. Sargon (M.Ö. 721-705) doğuda harekatlarına başladığında Rusa, Tuşba’ya geri çekilmiş ve intihar etmiştir.

Daha sonraki hükümdarlar, krallığın doğal kaynaklarını geliştirmeyi sürdürmüşlerse de, sonunda Med kontrolü altına girmekten kaçamamışlardır.

Urartu kültürü, kısa bir zaman içinde, bugün uluslararası sınırların geçtiği uzak bir bölgede gelişmiştir. İnsanlar genelde erişimin daha kolay olduğu Asur ve Hitit krallıklarıyla daha çok ilgilenmiş ve günümüzde Urartu bu krallıkların gölgesinde kalmıştır. Van Müzesi, 2010 yılındaki depremden bu yana kapalı olduğundan ve bazı sit alanlarına erişim kısıtlı olduğundan, araştırmacılar ve turistlerin Urartu’yu keşfetmesi kolay olmamıştır. Bu yüzden Urartu kültürü, Türkiye dışında az bilinmektedir.

Ancak, yeni van Müzesi, Urartu harikalarını sergileyen büyük bir servettir. Ayrıca, Van’daki kalede yeni kazılar ve çevre düzenlemeleri de sürmektedir. Metal işçiliği ve binalarındaki üstün yetenekleri bir zamanlar Doğu Anadolu Bölgesi’nin çehresini tamamen farklı hale getirmiş olan Urartu Medeniyeti’nin uzun süre saklı kalmış gizemlerini keşfetmenin şimdi tam zamanıdır!

Bu bölgedeki diğer önemli tarihi yerler Orta Çağ ve sonrası dönemlere aittir. Bu dönemlerde, çoğu dini maksatlı olan çok sayıda önemli bina yapılmış ve ilk Türk hükümdarları da artık bu bölgeye yerleşmeye başlamışlardır.

Kaynakça:

  1. A’dan Z’ye Urartu – Ali Narçin ISBN 978-9944-143-32-5
  2. Urartu Krallığı Tarihi ve Sanatı – Prof. Dr. Altan Çilingiroğlu ISBN 7985-6934-00X
  3. The Socio-Economic Organisation of the Urartian Kingdom, Ali Çiftçi. ISBN 9789004347588
  4. The Anzaf Fortresses and the gods of Urartu – Prof. Dr. Oktay Belli ISBN 9789756899014
  5. Tay projesi Demir Çağı envanteri – Prof. Dr. Alpaslan Ceylan vb
  6. Eastern Turkey – an Architectural and Archaeological Survey Volume 1 TA Sinclair – ISBN 0-907-132-32-4
  7. Bradt Guide to Eastern Turkey, Diana Darke ISBN 978-18416249-0-7
  8. Urartu Kemerler; Doç Dr Rafet Çavuşoğlu, ISBN 978-9758919963;
  9. Doğu Anadolu’da Urartu Sulama Kanalları Oktay Belli ISBN 9757538906
  10. Geçmişten Günümüze Tatvan – Doç. Dr. Mehmet Demirtaş ve Oğr. Gör. Oktay Subaşı ISBN 978-605-149-788-4
  11. Urartu Takılar Prof Dr Oktay Belli ISBN 9757641469
  12. Tatvan Tarihi – Doç. Dr. Mehmet Demirtaş ve Oğr. Gör. Oktay Subaşı ISBN 978-605 149-789-1
  13. Tatvanname 2015 ed Doç. Dr. Mehmet Demirtaş ISBN 978-605-149-790-7
  14. Early Anatolia, Seton Lloyd, Pelican books, London, 1956
  15. Legendary Lands Festivals – Eastern Anatolia Development Agency (DAKA)
  16. Van 2006 Kültür ve Turizm Envanteri – Tarihsel Değerler TC Van Valiliği Ed Sinan Kiliç
  17. Van turizm rehberi – TC Van Valiliği
  18. Ahlat Tarihi – http://www.ahlat.gov.tr/ahlat-tarihi
  19. Anadolu Medeniyet Müzesi: http://www.anadolumedeniyetlerimuzesi.gov.tr/TR-77786/urartu-kralligi.html